Project Description

Nacht van de VLEERMUIS 2015

Tijdens het laatste weekend van augustus vieren we de Europese Nacht van de Vleermuis … en dat al voor de 19de keer.

In meer dan 30 landen vinden er allerlei activiteiten plaats, die in het teken staan van vleermuizen en vleermuisbescherming. Hét uitgelezen moment voor jong en oud om meer te weten te komen over deze mysterieuze vliegende zoogdieren!

Zo’n 50 geïnteresseerden verzamelden op zaterdag 29 augustus 2015 aan ‘Het Vinne’ in Zoutleeuw.  Aan dit grootste natuurlijke binnenmeer van Vlaanderen organiseerde Natuurpunt Zoutleeuw i.s.m. de provincie Vlaams-Brabant en bistro Het Vinne, een avondvullend programma.

  • Natuurexpert Joachim nam met een boeiende lezing de aanwezigen mee in de leefwereld van de vleermuis.
  • Nadien gingen we gewapend met batdetectoren en nachtlampen rondom het meer op zoek naar ’s wereld enige vliegende zoogdier.
  • Doorlopend was er een vragenzoektocht voor jongeren op de binnenkoer en een knutselatelier voor de kleinsten.

Vleermuizenparadijs HET VINNE

Wereldwijd bestaan er meer dan 1.000 soorten vleermuizen. In Vlaanderen vind je nog 17 van de 22 in België voorkomende soorten. Spijtig genoeg gaan ze er allemaal op achteruit en zijn 13 van hen met uitsterven bedreigd.

Het provinciaal domein HET VINNE blijkt de perfecte plaats om vleermuizen op te sporen.   Op zomernachten jagen ze boven het meer. In de winter houden ze een winterslaap op een verborgen plekje in bomen of gebouwen. De unieke locatie is zonder twijfel een paradijs voor deze luchtacrobaten. De baardvleermuis, rosse vleermuis, de watervleermuis en de dwergvleermuis voelen zich hier thuis.

Boven hetzelfde water kan je verschillende vleermuissoorten tegelijk waarnemen. Er is onderling weinig concurrentie aangezien iedere soort op z’n eigen specifieke manier jaagt. De rosse vleermuis vliegt hoog in de lucht, vaak boven de boomtoppen. Terwijl de dwergvleermuis een stuk lager jaagt, op zo’n 5-10 meter hoogte en dicht bij de randbegroeiing.   En de watervleermuis op zoek gaat naar insecten die slechts enkele centimeters boven het wateroppervlak leven.

ONBEKEND IS ONBEMIND

Ook vandaag bestaan er nog steeds enkele hardnekkige vooroordelen over vleermuizen. Ze zouden het gemunt hebben op je haren, knagen aan isolatie, brengen ziektes over of kunnen transformeren in bloedzuigende vampiers.   Tijdens de lezing kan Joachim deze en andere mythes echter snel weerleggen. Vleermuizen zijn immers verre van agressief en veroorzaken over het algemeen weinig overlast. Vleermuizen zijn erg bijzondere dieren en nemen in de natuur een belangrijke plaats in. Omdat vliegen veel energie kost hebben vleermuizen een zeer goede eetlust. Iedere nacht verorberen ze ongeveer een kwart tot de helft van hun lichaamsgewicht aan muggen, motten en spinnen. Een gewone dwergvleermuis eet vb. ongeveer 3.000 muggen en andere kleine insecten in één nacht. Met vleermuizen in je buurt hoef je dus geen insecticiden te spuiten die je gezondheid en het milieu ernstig schaden. Nog een reden temeer om de vleermuis te koesteren.

VLEERMUIZENWEETJES

  • Vroeger ging men ervan uit dat de vleermuis het midden hield tussen een vogel en een muis, vandaar ook de benaming ‘vliegende muis’.   Maar in werkelijkheid vormen ze een zelfstandige zoogdierorde met de naam ‘Chiroptera’, Latijn voor ‘handvleugeligen’ wat een geschiktere benaming is.
  • Ze vliegen met behulp van een vlies tussen de vingers, dat naar de achterpoten en staart doorloopt.  Dit vleugelvlies is een elastisch membraan met spieren en bloedvaten.
  • De vingertoppen bestaan uit kraakbeen, ze eindigen aan de vlieghuid en zijn nagelloos. Enige uitzondering is de duim. Deze heeft een normale vorm, is kort gebleven en heeft wel een nagel. Dankzij die nagel kunnen vleermuizen zonder moeite lange tijd ondersteboven blijven hangen.
  • Doordat de anatomie van vleermuizen helemaal aangepast is om te vliegen, kunnen ze zelf geen nest maken of een holletje graven. Ze zijn voor hun verblijfplaatsen volledig aangewezen op reeds bestaande omstandigheden.
  • In de winter zijn er weinig insecten en houden vleermuizen hun een winterslaap. Ze zoeken hiervoor een andere locatie dan hun zomerverblijf. Slapende vleermuizen mogen niet gestoord worden: tijdens hun winterslaap worden vitale lichaamsfuncties, zoals ademhaling en lichaamstemperatuur, tot een minimum herleid. Op die manier overleven ze van oktober tot april, zonder ook maar één keer te eten. Wanneer de dieren gewekt worden komen de lichaamsfuncties weer op gang. Dit is een regelrechte aanslag op de vetreserves van het dier en kan dodelijk zijn.
  • Vleermuizen paren vóór de winter, maar opmerkelijk genoeg vinden de eisprong en bevruchting niet vlak na de paring plaats. Het vrouwtje slaat het sperma op en de eicel wordt pas in het voorjaar, na de winterslaap, bevrucht. Pas dan begint de ontwikkeling van het embryo. Hierdoor voorkomt moeder natuur dat de jongen in de winter (als er weinig voedsel is) geboren worden, of in het voorjaar als de moeder nog verzwakt is van de winterslaap. Meestal is er maar één jong, dat dus niet uit een ei tevoorschijn springt, maar levend ter wereld gebracht wordt. Vleermuizen zijn dus het enige zoogdier op aarde dat vliegen kan. Hun trage voortplanting wordt gecompenseerd door het feit dat ze relatief gezien redelijk oud worden. Gemiddeld worden de meeste soorten 7 à 10 jaar, een watervleermuis kan maar liefst 40 jaar oud worden.  Op de site van vleermuizen.net vind je een leuk filmpje over de levenscyclus van vleermuizen.

ECHOLOCATIE

Tijdens de presentatie kregen we een beter zicht op het leven en overleven van vleermuizen.  Ook weten we nu dat ze een ‘sonarsysteem’ gebruiken om insecten op te sporen in het donker.   Vleermuizen zijn niet blind (hooguit wat slechtziend), maar wanneer het pikdonker is volstaat dit niet meer. Vleermuizen hebben zich hieraan aangepast en stoten al vliegend hoge kreten uit.

Omgevingsobjecten kaatsen echo’s van die ultrasone signalen terug. Door het interpreteren van de intensiteit en snelheid van die echo’s kunnen vleermuizen de plaats en vorm van voorwerpen bepalen.  Deze manier van ‘zien in het donker’ heet echolocatie.

Hoog tijd om gewapend met een batdetector en sterke zoeklampen deze fascinerende nachtdieren van naderbij te bestuderen. Joachim legt uit dat de echolocatie-geluiden van vleermuizen niet altijd dezelfde zijn. Sommige soorten zenden geluiden uit via hun mond, andere via hun neus.   Door dit verschil in echo-geluid kunnen, na enige oefening, dan ook de meeste vleermuissoorten met een batdetector herkend worden. Meer info over het werken met batdetectoren vind je op deze pagina van Natuurpunt.

Tijdens de avondwandeling liet de Rosse Vleermuis zich alvast opmerken in het speelbos, ook konden we verschillende watervleermuizen boven het wateroppervlakte zien jagen.

Wij kijken alvast terug op een geslaagde ‘Nacht van de Vleermuis’ en hopen je volgende zomer weer te mogen begroeten aan het Vinne.

Geraadpleegde bronnen: Natuurpunt, Vleermuizenwerkgroep NP, Vleermuizen.be, Vleermuizeninfo.be, Vleermuis.net, Wikipedia.