Natuurbeheer

De meeste natuurgebieden zijn, door een eeuwenlang ingrijpen van de mens, eigenlijk halfnatuurlijke gebieden. Om de natuurwaarden te behouden en/of te verbeteren zijn beheermaatregelen en -werken noodzakelijk.

Grasland (aanwezig op het merendeel van onze Zoutleeuwse percelen), aan hun lot overgelaten groeit na verloop van tijd weer dicht tot bos. Dan zijn maaien en/of begrazen aangewezen. Voormalige moerassen of broeken, aangeplant met populier verruigen door verdroging en stikstofaanrijking. Door het kappen van de populieren, het herstellen van de waterhuishouding en regelmatig maaien kunnen ze weer evolueren tot biologisch waardevolle moerassen. Uitzonderlijk laten we de natuur gewoon haar gang gaan.

Voor elk natuurgebied ontwikkelen we een beheervisie en in een beheerplan stipuleren we de gepaste maatregelen.

IN ONZE PERCELEN STAAN ONDERSTAANDE BEHEERWERKEN CENTRAAL:

GRAZERS IN DE VRIJE NATUUR

Om natuurgebieden zoals Het Vinne en Klein Vinne te beheren, werken we samen met grote grazers die aangepast zijn aan de moeilijkere omstandigheden in natuurgebieden, zoals Galloway-runderen en Aberdeens.   Op kwetsbare plekken, zoals bv. de flanken van Het Bolwerk vol zeldzame paddenstoelen, maken we gebruik van kleine pony’s.

 

MACHINAAL BEHEER

Om grotere oppervlakten te beheren kunnen lokale afdelingen beroep doen op de terreinploegen van Natuurpunt. Deze beschikken over meer dan 90 tractoren, 4 rupsvoertuigen, 3 kranen en honderden kettingzagen en bosmaaiers.   Natuurpunt heeft een voorbeeldrol in de natuursector en kiest daarom op een bewuste manier haar materiaal (bv. voertuigen die de bodem het minst beschadigen door diepe sporen en biobrandstoffen).

MAN(VROUW)KRACHT 

Door machinaal beheer kan er veel werk ineens verzet worden. Toch blijft ook de manuele hulp van de vrijwilligers onmisbaar.   Nieuwe houtkant afrasteren, snoeien, zwerfvuil verzamelen, verplaatsen van eigen kudde, palen kloppen, handmatig zeisen, ondersteuning tijdens excursies of activiteiten, … de helpende handen zijn meer dan nodig en worden erg gewaardeerd.

GEBRUIKSOVEREENKOMST

De meest voorkomende samenwerkingsvorm tussen Natuurpunt en landbouwers is de jaarlijkse gebruiksovereenkomst.  De landbouwer maait of laat het perceel in kwestie begrazen door zijn dieren. Dit gebeurt kosteloos, maar volgens de voorwaarden van Natuurpunt; dit wil zeggen geen bemesting of bijvoedering en Natuurpunt bepaalt de maai- of inscharingsdata en begrazingsdruk.

We werken samen met landbouwers naar een win-winsituatie.  In ruil voor de maaiwerken ontvangt de landbouwer de opbrengst van het hooi.  Voor de percelen van Meertsheuvel en Het Bolwerk werken we bv. met jaarlijkse gebruiksovereenkomsten voor het maaien en de begrazing.

EDUCATIEF NATUURBEHEER

Natuurpunt Zoutleeuw werkt nauw samen met de Zoutleeuwse scholen in het kader van milieueducatie. Het doel is om kinderen warm te maken voor natuur, hen er (letterlijk) opnieuw mee in contact te brengen door beheerwerk en belevingsgerichte opdrachten.

Regelmatig komen leerlingen helpen op onze percelen, zoals bij de aanplant van houtkant aan de Meertsheuvel of het opruimen van maaisel en takkensnoeisel aan Het Bolwerk, … . Ook voor WereldWaterDag, de Week van het BOS of Vogelteldag voor scholen, werken we vaak op aanvraag een aangepast programma uit.

 

BOSBEHEER

Van de 20.000 hectare Vlaams natuurgebied, onder het beheer van Natuurpunt, is ruim 6300 hectare bos. Ons natuurbeheer is erop gericht om het natuurlijke evenwicht in deze bossen zo goed mogelijk in stand te houden.

Cultuurbossen (deze zijn aangeplant en bestaan voornamelijk uit snel groeiende populieren), willen we omvormen naar meer natuurlijke bossen. Zo zullen we in Zoutleeuw het klein bosperceeltje aan Het Bolwerk vervangen door inheemse boomsoorten zodra de populieren kaprijp zijn.

 

HOOIOPPERS

Enkele zomers geleden werden aan het Vinne de berries, rieken en houten palen aangevoerd. Nadat het hooi op de percelen gemaaid werd door de terreinploeg van Natuurpunt gingen lokale vrijwilligers terug in de tijd om hooioppers te maken.   Eerst werden enkele houten skeletten gemaakt en daarna werd het aangebrachte hooi erop getast. Door het hooi op oppers te zetten kon het nog verder nadrogen. Omwille van het arbeidsintensieve karakter wordt de laatste jaren geopteerd om het perceel te zeisen, het maaisel wordt gebruikt als voeder voor paarden.

MONITORING

Een beheerplan en -visie kunnen enkel maar gemaakt worden dankzij een nauwkeurige monitoring.  Daarom organiseren we op regelmatige basis inventarisaties. Dit houdt in dat we herhaaldelijk gegevens verzamelen over fauna en flora, het gevoerde beheer, de vegetatiestructuur en de abiotiek. Op die manier kunnen we bijvoorbeeld onderzoeken of de soortenrijkdom van onze graslanden toeneemt en of begrazing de gewenste resultaten oplevert.  Het is belangrijk dat we gebieden met elkaar kunnen vergelijken. Daarom gaan we zo gestandaardiseerd mogelijk te werk. Handleidingen, methodieken en invulformulieren voor de vrijwilligers en op maat gestelde schema’s helpen daarbij.

 

SAMENWERKINGEN

Duurzame samenwerkingsverbanden maken het verschil! Samen met verschillende partners zetten we lijnen uit en steken de handen uit de mouwen voor meer natuur en biodiversiteit in jouw buurt. Natuurpunt Zoutleeuw werkt voor talrijke projecten nauw samen met o.a. het Regionaal Landschap Zuid-Hageland, de provincie Vlaams-Brabant, de stad Zoutleeuw, het Agentschap voor Natuur en Bos en andere lokale afdelingen van Natuurpunt.   Acties rond de kamsalamander, plaatsing insectenhotels, het wandelnetwerk ‘Getevallei’, grote ‘hagenproject’, cursus wilde bijen, … stuk voor stuk mooie voorbeelden van hoe we samen sterk zijn.

 

OVERZICHT BEHEERWERKEN ZOUTLEEUWE NATUURGEBIEDEN

NATUURGEBIED CONSERVATOR TYPE BEHEER
MEERTSHEUVEL  (12ha) Nicole Smeyers Graslanden met poelen De percelen worden twee keer gemaaid door landbouwers (1x in juni en 1 x in september), waarna we het perceel laten nabegrazen. Onderhoud poelen en houtkant voor de kamsalamander.
HET BOLWERK  (7ha) Jan Nachtergaele Droge (schraal)graslanden struwelen en populierenbos citadelperceel: van mei tot november worden maaien en begrazen afgewisseld.   De flanken zijn uitgerasterd om te voorkomen dat de zware koeien de bodem te diep vertrappelen en zo de groei van de wasplaten belemmeren. Daarom zorgen kleine paarden of schapen er voor de nabegrazing.
HET VINNE (10,52ha) Joachim Mergeay Bos + grasland + weide

De percelen worden op verschillende manieren beheerd: op één perceel staat een eikenberkenbos, een ander perceel is, na kapping van de bomen, naar een interessant bloemrijk heischraal grasland geëvolueerd, met heel wat zeldzame planten. Een volgend perceel is zeer nat en hier ontwikkelt stilaan een elzenbroekbos via natuurlijke verbossing.

Zachtaardige Galloway runderen begrazen een groot deel van de Natuurpuntpercelen.  Tenslotte is er nog een perceel met grasoppers.

HET KLEIN VINNE  (2,7 ha) Joachim Mergeay Grasland Begrazing Aberdeen-koeien
TIENBUNDERS     (28 ha) beheerteam Bos Voor dit pas aangekocht bos wordt door een beheerteam (samengesteld uit professionelen en vrijwilligers) nog een beheerplan opgesteld.

Heb je nog vragen over het natuurbeheer op onze percelen, of wil je graag de handen uit de mouwen steken tijdens een werkdag? Aarzel niet op contact met ons op te nemen.